HET VERDRAG VAN FARO

Het verdrag van Faro

Wat is het Europese Verdrag van Faro?

Erfgoed brengt mensen samen en zorgt ervoor dat de omgeving, die snel verandert, vertrouwd blijft. Het Europese Verdrag van Faro benadrukt deze maatschappelijke en verbindende waarde van erfgoed en het belang van deelname door de samenleving.

In nauwe samenwerking met erfgoedorganisaties onderzoekt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) daarom de komende jaren hoe burgerinitiatief en -participatie het beste kunnen worden gestimuleerd en gefaciliteerd.

De erfgoedgemeenschap centraal

Het Verdrag van Faro benoemt een beweging in de erfgoedsector die steeds sterker wordt: cultureel erfgoed als middel om maatschappelijke doelen te verwezenlijken.

Denk aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt die samen werken aan het onderhoud van een fort. Of bijvoorbeeld de Sint Maartensviering in Utrecht die zorgt voor sociale cohesie omdat verschillende groepen met elkaar in contact komen.

Voor de vele erfgoedinstellingen waar de mens al centraal staat, is het Verdrag van Faro een stimulans om verder te gaan op de ingeslagen weg. 

Voor overheden en erfgoedinstellingen die nog niet veel participatieprojecten hebben doorlopen, betekent het vaak een nieuwe manier van werken. Het filmpje onder aan de pagina toont ter inspiratie 3 Nederlandse praktijkvoorbeelden.

De rol van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is een programma Faro gestart met als doel burgerinitiatief en -participatie tot een vanzelfsprekend onderdeel van de erfgoedpraktijk te maken.

Dit programma wordt in nauwe samenwerking met erfgoedorganisaties uitgevoerd en heeft als motto ‘leren door te doen’. Eerst zetten we een netwerk op van experts en gemeenschappen. 

In proefprojecten ontwikkelen we vervolgens gezamenlijk methoden en instrumenten waarmee overheden, erfgoedorganisaties en erfgoedgemeenschappen aan de slag kunnen in de praktijk.

De uitkomsten van het programma leveren een advies op aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over ratificatie van het Verdrag van Faro. 

Dit wordt begeleid door een implementatieplan waarmee het beleid rond burgerinitiatieven in de erfgoedsector kan worden uitgevoerd.

Hieronder de uitgeschreven tekst van de video:

*Vrolijke klassieke muziek speelt*

Voice-over.
Men neme een 19e-eeuws gebouw, wat Romeinse overblijfselen van een rivierbodem, of een fort uit de Hollandse Waterlinie. 

En dan heb je het. Ons cultureel erfgoed. 

Maar eigenlijk is het niet baksteen, klei of hout dat Nederland vormt. Het is het samenwerken van mensen aan dat erfgoed, dat onze samenleving net dat stukje mooier maakt.

Kijk de erfgoedgemeenschappen enthousiast aan de slag. Het werken aan erfgoed helpt ze om dicht bij hun identiteit te blijven. 

Steeds meer mensen vinden daarom hun weg naar erfgoed.

Het Europese Verdrag van Faro biedt professionals in de erfgoedsector met een aantal basisprincipes handvatten om samenlevingen heel actief bij erfgoed te betrekken. 

De minister van OCW onderzoekt of Nederland het verdrag ook gaat ondertekenen.

Dat zou nog meer bijzondere erfgoedgemeenschappen kunnen helpen, zoals nu bijvoorbeeld al het Verhalenhuis Belvédère, Fort WKU en archeologieproject Over de Maas.

Sigrid van den Heuvel, Vrijwilliger werkgroep Over de Maas.

Hier achter mij is een hele grote zandwinplas.We vinden hier artefacten uit allerlei periodes.

In 2010, bij de start van dit project, waren er mensen met een metaaldetector en het bleek al vrij snel dat hier veel archeologische vondsten in de grond zaten. 

Allemaal lokale mensen hebben zich toen verenigd in samenwerking met de zandwinner. 

Aart Hiensch, Coördinator groen Fort WKU.

Deze prachtige locatie maakt onderdeel uit van de Hollandse Waterlinie. Wij hebben hier een theehuis, daarnaast hebben wij ook nog zalenverhuur en hebben wij een camping.

Er zijn hier mensen die werken met een verstandelijke beperking. Er zijn hier mensen die werken met een psychiatrische achtergrond of mensen die zich niet staande kunnen houden in het reguliere werk.

Linda Malherbe, Initiatiefnemer Belvédère.

 Je bent in het eerste verhalenhuis van Nederland waar we de verhalen van mensen en gemeenschappen zichtbaar maken en allerlei mensen elkaar laten ontmoeten omdat wij denken dat die stad en die samenleving een stukje fijner wordt als je wat meer van elkaar weet.

Dus laten we Rotterdammers koken en ondertussen hun levensverhaal vertellen, maar het kan ook via een tentoonstellingsruimte waar we nu staan. 

Voice-over. 

Ze behoren tot families, deze mensen.Tot stammen, vriendenkringen, volkeren en buurten. 

Erfgoed, zeggen ze, geeft hen het gevoel onderdeel te zijn van een gemeenschap.

Linda Malherbe, Initiatiefnemer Verhalenhuis Belvédère.

Het Verhalenhuis staat in Rotterdam, in Katendrecht. 

Ik zeg altijd: het staat niet voor niks hier omdat dit de aankomstwijk, al van oudsher is in Rotterdam, waar alle zeemannen eerst aankwamen.

Dus eigenlijk alle migranten zijn via Katendrecht Rotterdam binnengekomen. Je merkt dat het Verhalenhuis een huiskamer is waar je op een veilige manier elkaar kunt leren kennen. Het is echt wat deze plek is, een verbindingshuis. 

Aart Hiensch, Coördinator groen Fort WKU.

De meeste deelnemers die hier komen kunnen hier aan dingen werken die ze buiten het fort niet zouden kunnen doen. Enerzijds hebben wij het groen, daarnaast de horeca. 

Omdat ze hier allemaal aan dezelfde werkzaamheden bezig zijn gaan ze zich met elkaar verbinden.

En door het werk gaan ze contact met elkaar maken, iets dat ze in het normale leven niet zouden doen.

Voice-over.

Samen zijn ze aan het werk. En dan voelen ze zich ook samen verantwoordelijk voor het resultaat. Het gaat bij erfgoed niet om steentjes, maar iedereen draagt wel het zijne bij: burgers, bedrijven en gemeenten.

Sigrid van den Heuvel, Vrijwilliger werkgroep Over de Maas.

In dit project zijn een heleboel partijen betrokken: de zandwinners, natuurorganisaties en wij als vrijwilligers. Iedere dag zitten mensen van onze werkgroep de hele dag met een schepnet vondsten te vissen.

Het is heel bijzonder, vind ik, dat ook het enthousiasme van de mensen die hier werken in de loop der jaren gewoon heel erg is toegenomen en wij ook gebeld worden als zij iets gevonden hebben of ergens op stuiten. 

Aart Hiensch, Coördinator groen Fort WKU.

Het fort is een unieke samenkomstplek. De deelnemers hier krijgen steeds meer zelfvertrouwen op het fort. Gaandeweg leren ze dat door hun bijdrage het fort zich ook weer ontwikkelt voor de bezoekers en deelnemers hier.

Voice-over.

Ze hebben verhalen in overvloed. 

En met erfgoed kunnen de mensen in de gemeenschap hun eigen verhaal vertellen. Allen tezamen vormen ze één samenleving, maar daarbinnen is ruimte voor de eigenheid van diverse gemeenschappen. Door hun verscheidenheid zijn ze één.

Sigrid van den Heuvel, Vrijwilliger werkgroep Over de Maas.

Ik merk dat mensen echt aangeraakt worden door het feit dat zij een bijdrage kunnen leveren aan het ontdekken van hun eigen geschiedenis. En het maakt ze op een bepaalde manier bewust en trots van het feit dat zij daar onderdeel van zijn.

Linda Malherbe, Initiatiefnemer Verhalenhuis Belvédère.

 Rotterdam heeft meer dan 175 nationaliteiten, we houden het wel bij. Dus we zijn nu op nummer 62.

Zij zien dit huis als hun huis waardoor mensen hier zelf binnen komen wandelen en denken: oh, ik wil hier ook een feestje geven.

Dat is wat zo fijn is aan dit huis, dat er heel veel mensen mee gaan doen en het vanzelf dragen eigenlijk. 

Voice-over.

Dus zie hier, wat het samenwerken met erfgoedgemeenschappen vermag. 

Het levert ze onderlinge verbondenheid, betekenisvol erfgoed en misschien zelfs wel een betere samenleving op.  En met hun erfgoed krijgen ze dat voor elkaar.

Eindtitel: 

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Geproduceerd door de Rijksoverheid. 

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

WAAROM PAST HET NK MAASHEGGENVLECHTEN BIJ HET VERDAG VAN FARO?

WAAROM PAST HET NK MAASHEGGENVLECHTEN BIJ HET VERDAG VAN FARO?

Het maasheggenvlechten. Een oude traditie in ere hersteld.

In het artikel ‘Het verdrag van Faro‘ lees je precies wat dit verdrag inhoud. Een duidelijk voorbeeld zijn de maasheggen die worden gebruikt als afscheiding van stukken land.

Tegenwoordig vervangen door schrikdraad en prikkeldraad. Maar door het NK Maasheggenvlechten blijft de kennis van de techniek over het maasheggenvlechten bewaard

HET NK MAASHEGGENVLECHTEN

Elke tweede zondag in maart organiseert Marius Grutters met de Stichting Landschapsbeheer Boxmeer het Nederlands Kampioenschap Maasheggenvlechten.

Een evenement waar duizenden mensen uit de regio op af komen. Met het NK Maasheggenvlechten blijft de kennis bewaart over het heggenvlechten.

Wat is heggenvlechten precies?

Heggenvlechten is een ambacht waarbij heggen volgens een bepaalde techniek in elkaar worden gevlochten, zodat ze een natuurlijke afscheidingswal vormen en het vee tegenhouden.

Het ambacht bestaat al eeuwen. Zo zijn er documenten uit het begin van onze jaartelling waarin heggenvlechten ter sprake komt. We vinden deze vooral terug in de hoger gelegen delen van ons land. Dit omdat het water te laag staat om sloten als afscheiding te gebruiken. In de afgelopen decennia hebben schrikdraad en prikkeldraad veel van dit soort heggen vervangen.

Eind vorige eeuw was het heggenvlechten bijna verdwenen, maar inmiddels staat het weer volop in de belangstelling.

Dat komt mede doordat landschapsbeheerders opriepen om nieuwe houtwallen en heggen aan te leggen als leefgebied voor de met uitsterven bedreigde das. Begin deze eeuw werden daarom Engelse heggenvlechters naar Nederland gehaald om vlechtdemonstraties te geven.

In navolging van deze eerste initiatieven van onder meer de Stichting Heg en Landschap en IVN de Maasvallei te Boxmeer, leeft het ambacht op.

Inmiddels is het heggenvlechten zelfs erkend als immaterieel UNESCO-werelderfgoed

Hoe is het ambacht van het Maasheggenvlechten weer opgepakt?

De opa van Marius Grutters was hechtenvlechter in de Maasheggen. Dat bestaat uit verschillende natuurgebieden aan de Maas in Limburg, Noord-Brabant en Gelderland.

“Mijn opa had een boerderij die te klein was om van te leven en ging in de winters heggenvlechten bij andere boeren, zo vertelde mijn moeder mij.

” Toen Grutters er zo’n twintig jaar geleden achter kwam dat er in de Maasheggen nieuwe heggen werden aangelegd met de Engelse vlechtwijze, kwam hij in actie. “Ik vond dat cultuurhistorisch niet verantwoord.”

Elke streek kende vroeger zijn eigen techniek van heggenvlechten. De stijl wordt mede bepaald door het soort struiken, het soort vee en de omstandigheden.

Het is in de uiterwaarden van de Maas belangrijk dat het vlechtwerk bestand is tegen de enorme kracht van het rivierwater tijdens overstromingen.

De Engelse vlechtmethode is volgens Grutters minder duurzaam omdat daarbij ook dode materialen van elders worden gehaald en met de heg worden vervlochten. De heg houdt daardoor ook minder lang stand.

“Heggenvlechten is letterlijk en figuurlijk vervlochten met de streek en het verbindt natuur- en cultuurhistorie met elkaar.

Daarom ben ik toen onderzoek gaan doen naar de gebiedseigen vlechtwijze in de Maasheggen.”

Hieronder de video over het NK Maasheggenvlechten met de uitgeschreven tekst. Daarna gaat de tekst verder van het artikel.

Hieronder de uitgeschreven tekst van de video

*Muziek speelt*

Het Maasheggengebied is een gebied van ongeveer 2000 hectare groot en er staat 200 kilometer heg.

Beeldtekst: Het Verdrag van Faro in de praktijk.

Marius Grutters – Organisator NK Maasheggenvlechten: In het verleden was er geen prikkeldraad, zoals het er nu is, dus daar hebben de boeren iets op bedacht. Om dat vee tegen te houden is gaan vlechten, de heggen.

Het heggenvlechten stamt uit de middeleeuwen. Het heggenvlechten stond op uitsterven maar nu is het helemaal levend geworden.

Tegenwoordig organiseren wij het Nederlands kampioenschap Maasheggenvlechten en dat wordt elke tweede zondag van maart gehouden. Er doen ongeveer 45 teams mee aan het kampioenschap en dan probeer je na een aantal uren die heg gevlochten te hebben.

Er doen bijvoorbeeld wethouders en de burgemeester van Boxmeer doen mee, er doen waterschappen mee. Er doen familieteams mee, buurten doen er mee. Het geeft gewoon een bepaalde verbinding met elkaar. 

Heggenvlechten is een middel voor de hele gemeenschap om een beetje trots te worden, hier op het gebied.

Logo Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed – Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Beeldtekst: Erfgoed maak je samen!

Hieronder gaat de tekst verder van het bericht.

Waarom past het NK Maasheggenvlechten bij het Verdrag van Faro?

Waarom past het NK Maasheggenvlechten bij het Verdrag van Faro?  Het Verdrag van Faro benadrukt dat iedereen het recht heeft om te helpen bij onderzoek naar en bescherming, bewaring en presentatie van cultureel erfgoed. Dat gebeurt ook met deze bijzondere wedstrijd.

Het verdrag benadrukt daarnaast de verbindende waarde van erfgoed en ook dat zien we terug tijdens het NK. De deelnemers komen uit alle lagen van de bevolking en het evenement trekt duizenden bezoekers

De RCE en het Faro-programma

De RCE volgt projecten en initiatieven als het NK Maasheggenvlechten met veel interesse. Niet alleen omdat dergelijke initiatieven andere projecten kunnen inspireren, maar ook omdat ze een belangrijke bron zijn voor de uitvoering van het Faro-programma.

Met dit programma onderzoekt de RCE de voorwaarden en gevolgen van ratificatie van het Verdrag van Faro. Dit verdrag stelt niet het erfgoed maar de mens centraal en draagt als titel: De Verbindende waarde van erfgoed’. Participatie staat hierbij centraal. Daarom is het doel van de Rijksdienst dat over tien jaar initiatieven uit de samenleving en participatie een vanzelfsprekend onderdeel van de erfgoedpraktijk zijn.

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.